دسته بندي رنگ ها

هنرمندان، رنگ شناسان و پژوهش گران عموماً رنگ ها را به شيوه هاي مختلفي دسته بندي كرده اند. در اين جا بر اساس چرخه دوازده رنگ پيشنهادي اتين كه از همه دسته بندي ها مشهورتر و داراي اعتبار بيشتري است ، توضيحاتي پيرامون روابط متقابل رنگ ها داده مي شود.

 

رنگ هاي اصلي

منظور از رنگ هاي اصلي يا درجه اول رنگ هايي است كه معمولاً از تركيب هيچ كدام از رنگ هاي ديگر حاصل نمي شوند، بلكه ساير رنگ ها از تركيب آنها با يكديگر به وجود مي آيند. رنگ هاي اصلي زرد، قرمز و آبي در صورتي كه در خالص ترين حالت خود باشند و هيچ گرايشي به رنگ هاي ديگر در آن ها ديده نشود، وقتي با يكديگر مخلوط شوند، خاكستري بسيار تيره اي را به وجود مي آورند.

  

معمولاً رنگ هايي كه در بازار عرضه مي شوند رنگ هاي با كيفيت واقعي رنگ هاي اصلي نيستند. در ميان زردهاي موجود در بازار، زرد كادميوم با درجه تيرگي متوسط نزديك ترين رنگ به زرد اصلي دايره رنگ است. از مشهورترين قرمزهايي كه در بازار موجود هستند . قرمز كادميون و قرمز آليزارين است كه در انواع مختلف سير و روشن ساخته مي شوند. و در عين حال هيچ كدام قرمز اصلي نيستند. اما مخلوط اين دو به قرمز اصلي نزديك است.
معروف ترين رنگ هاي آبي موجود در بازار آبي اولترامارين، آبي كبالت و آبي پروس هستند. اما آن ها با آبي اصلي تفاوت دارند. با كمي و روشن تر كردن آبي كبالت و آبي اولترامارين مي توان از آن ها به عنوان آبي اصلي استفاده كرد.

 

رنگ هاي درجه دوم

هر رنگ درجه دوم معمولاً از مخلوط كردن دو رنگ اصلي ساخته مي شود.
سبز= زرد + آبي
بنفش = قرمز + آبي
نارنجي = زرد + قرمز

 

رنگ هاي درجه سوم

اين رنگ ها از مخلوط كردن رنگ هاي اصلي با رنگ هاي درجه دوم ساخته مي شوند. رنگ هاي درجه سوم عبارتن از :
زرد نارنجي، قرمز نارنجي، قرمز بنفش، بنفش آبي، سبز آبي، سبز زرد . به اين ترتيب با اضافه كردن اين شش رنگ به سه رنگ اصلي و سه رنگ درجه دوم ، چرخه دوازده تايي رنگ ها كامل خواهد شد.

 

رنگ هاي مكمل

هر يك از رنگ هاي درجه دوم مكمل يكي از رنگ هاي اصلي است. به همين دليل به رنگ هاي درجه دوم، رنگ هاي مكمل نيز گفته مي شود. دو رنگ مكمل وقتي با هم مخلوط شوند، خاصيت رنگين بودن يكديگر را خنثي مي كنند يعني از مخلوط كردن آن ها يك رنگ خاكستري تيره به دست مي آيد.
در دايره دوازده رنگي هر دو رنگ مكمل به صورت دو سه قطري از دايره روبروي هم قرار مي گيرند.

 

سؤالات
1 – رنگ هاي درجه دوم كدامند ؟ توضيح دهيد.

پاسخ : از مخلوط كردن دو رنگ اصلي يك درنگ درجه دوم ساخته مي شود. رنگ هاي درجه دوم عبارتند از سبز، نارنجي و بنفش كه به شكل زير ساخته مي شوند.
سبز= زرد+ آبي
نارنجي = زرد + قرمز
بنفش = قرمز + آبي

 

2 – از تركيب دو رنگ مكمل چه رنگي حاصل مي شود؟

پاسخ : در چرخه ي دوازده رنگي، هر دو رنگ رو به روي هم به عنوان دو رنگ مكمل محسوب مي شوند كه از تركيب شدن آن ها با يكديگر، خاكستري بسيار تيره اي به دست مي آيد.

 

3 – رنگ هاي درجه سوم كدامند ؟ توضيح دهيد.

پاسخ : از مخلوط كردن يك رنگ اصلي با يك رنگ درجه دوم، يك رنگ درجه سوم بدست مي آيد. رنگ هاي درجه سوم عبارتند از :
زرد نارنجي، قرمز نارنجي، قرمز بنفش ، بنفش آبي، سبز آبي و سبز زرد.

 

فصل دهم – كنتراست رنگ

 

كنتراست رنگ

وقتي از كنتراست رنگ ها صحبت مي شود. منظور وجود روابط و تأثيراتي است كه از هم تمايز ميان رنگ ها و هم تأثيرات متقابل ميان آن ها را از نظر بصري مورد بررسي و مقايسه قرار مي دهد. به اين ترتيب وجود كنتراست ميان رنگ ها صرفاً به معناي تضاد ميان آن ها نيست. بلكه بررسي روابط و مقايسه ميان آنهاست. مشهورترين نظريه در خصوص كنتراست رنگ مربوط به وجود هفت كنتراست رنگ است كه در زير به شرح هر يك از آنها مي پردازيم.

 

 

1 – كنتراست ته رنگ

براي رسيدن به اين كنتراست كافي است كه از رنگ هاي خالص استفاده كنيم. وقتي گفته مي شود رنگ هاي خالص ، منظور فقط سه رنگ اصلي نيست بلكه همه رنگ هاي چرخه ي رنگ را مي توان به عنوان رنگ خالص استفاده كرد.
شديدترين كنتراست ته رنگ ميان سه رنگ اصلي قرمز، زرد و آبي كه هيچ وجه مشتركي از لحاظ رنگين بودن با هم ندارند به وجود مي آيد. بر همين اساس كنتراست ته رنگ در ميان رنگ هاي درجه دوم يعني سبز، نارنجي و بنفش كه رنگ هاي تركيبي هستند به مراتب كمتر است. در رنگ هاي درجه سوم بازار كنتراست رنگ كاسته خواهد شد.

 

 

همچنين رنگ هاي وقتي با سياه و سفيد مخلوط شوند از ميزان كنتراست ته رنگ آنها كاسته مي شود.
استفاده از سياه و سفيد در كنار رنگ هاي خالص مي تواند به ايجاد كنتراست ته رنگ و شدت بخشيدن به تأثيرات رنگ هاي تيره يا روشن كمك كند.

 

2 – كنتراست تيرگي – روشني رنگ

تأثيراتي كه كنتراست تيرگي – روشني رنگ روي روابط ميان رنگ ها و روي مخاطبين يك اثر هنري مي گذارد ، پس از كنتراست ته رنگ از اهميتي ويژه برخوردار است.
ميزان تيرگي هر رنگ را مي توان به طور مناسب با يك درجه از خاكستري بي نام (خاكستري حاصل از تركيب سياه و سفيد) نشان داد. از اين طريق مي توان به راحتي رنگ ها را از لحاظ تيرگي و روشني با هم مقايسه كرد.

 

 

3 – كنتراست رنگ هاي سرد و گرم

معمولاً احساس سردي و گرمي رنگ ها مربوط به دريافت و تجربه ما از عناصر موجود در طبيعت است. برخي از رنگ ها مثل قرمز، زرد و رنگ هاي مربوط به آن ها را عموماً گرم احساس مي كنيم و رنگ هايي مثل سبز، آبي و تركيب هاي مربوط به آنها را معمولاً سرد و خنك احساس مي كنيم. در ميان رنگ ها مي توان قرمز ، نارنجي را به عنوان پرحرارت ترين رنگ و سبزآبي را سردترين رنگ احساس كرد. اما براي سردي و گرمي رنگ ها هيچ حد و مرزي نمي توان قايل شد، بلكه سرد يا گرم كردن آنها بستگي به رنگ هاي هم جوار و حس دروني مخاطب دارد. در هر حال براساس دايره رنگ با يك خط قطري كه از سبززرد به قرمز بنفش امتداد مي يابد مي توان يك حد تقريبي را ميان رنگ هاي گرم در سمت راست دايره و رنگ هاي سرد در سمت چپ دايره تصور كرد.

 

4 – كنتراست رنگ هاي مكمل

وقتي دو رنگ مكمل در كنار هم قرار مي گيرند تأثيرگذاري آنها به روي هم طوري است كه يكديگر را از نظر درخشش و قدرت فام به شديدترين مرتبه ارتقا مي دهند. همان طور كه قبلاً گفته شد دو رنگ مكمل در چرخه دوازده رنگي به صورت قطره ي روبروي هم قرار مي گيرند مانند زرد و بنفش ، قرمز و سبز، نارنجي و آبي.
وجود رنگ هاي مكمل در يك تركيب بصري مي تواند درايجاد رابطه هماهنگ ميان رنگ ها نقش مهمي داشته باشد و ا حساسي از كمال رنگ و درك نو را به وجود بياورد.

 

5 – كنتراست همزمان

كنتراست همزان ناشي از تأثير عمومي رنگ ها به روي احساس بينايي است و با رابطه ميان رنگ هاي مكمل ايجاد مي شود. وقتي كه با يك رنگ را مي بينيم ، چشم و ذهن ما به طور همزمان مكمل آن رنگ را پديده مي آورند. البته اين رنگ به صورت ذهني به وجود مي آيد و ملموس نيست بلكه فقط احساس مي شود.
وقتي از خاكستري ها در تركيب رنگي استفاده مي شود، كنتراست همزمان به نحو مؤثرتري احساس مي شود. كنتراست همزمان نه تنها در ميان يك خاكستري و يك رنگ خالص به وجود مي آيد. بلكه در ميان دو رنگ كه به طور كامل مكمل يكديگر نيستند نيز اتفاق مي افتد.

 

تصوير جانشين

تصوير جانشين يا پديده پس تصوير موضوعي است كه گاهي ممكن است با مبحث كنتراست همزمان اشتباه شود. وقتي به چيزي نگاه مي كنيم به طور معمول تصوير آن به روي شبكيه چشم ثبت مي شود. يعني رنگ و درخشش آن روي سلول هاي بينايي اثر مي گذارد و تصويرش در شبكيه نقش مي بندد. در همين حال چنانچه بلافاصله جهت نگاه تغيير كند يا تصوير ديگري در مقابل چشم قرار گيرد ، تأثير تصوير قبلي با تصوير جديد در مي آميزد. اين ويژگي را تصوير جانشين يا پس تصوير ي گويند.
در مورد رنگ ها پديده تصوير جانشين به صورت رنگ مكمل ديده مي شود. يعني پس از ديدن يك رنگ براي مدت چند ثانيه در صورتي كه به يك سطح سفيد نگاه كنيم، مكمل آن رنگ را بر زمينه سفيد احساس مي كنيم.

 

6 – كنتراست كيفيت

در اين جا منظور از كيفيت، حالت خلوص و اشباع رنگ است. وقتي كه يك رنگ خالص در كنار رنگ هاي ناخالص كه با سياه، سفيد و يا مكمل خود مخلوط شده اند قرار مي گيرد ، كنتراست كيفيت رنگ ايجاد مي شود.

 

7 – كنتراست كميت ( وسعت سطح)

كنتراست كميت مربوط به رابطه متقابل دو يا چند سطح رنگين از نظر وسعت است. در اين كنتراست رابطه ي بزرگي و كوچكي سطوح رنگين نقش اصلي را بازي مي كند. زيرا نسبت بزرگي سطح رنگ ها با يكديگر مي تواند در ايجاد رابطه هماهنگ ميان آنها مؤثر باشد. در ايجاد كنتراست كميت دو عامل نقش اساسي دارند.
1 – ميزان درخشش و خلوص رنگ
2 – ميزان بزرگي سطح يا لكه رنگي

 

سؤالات
1- كنتراست هاي هفت گانه رنگ را نام ببريد.

پاسخ :
1. كنتراست ته رنگ
2. كنتراست تيرگي – روشني رنگ
3. كنتراست رنگ هاي سرد و گرم
4. كنتراست رنگ هاي مكمل
5. كنتراست هم زماني رنگ ها
6. كنتراست كيفيت رنگ
7. كنتراست كميت يا وسعت سطوح رنگ ها

2 – ساده ترين كنتراست كدام است؟ توضيح دهيد.
پاسخ :
كنتراست ته رنگ از ساده ترين كنتراست هاي هفت گانه رنگ است. براي رسيدن به اين نوع كنتراست كافي است كه از رنگ هاي خالص استفاده كنيم. شديدترين كنتراست ته رنگ ميان سه رنگ اصلي قرمز، زرد و آبي به وجود مي آيد. كنتراست ته رنگ در ميان رنگ هاي درجه دوم يعني سبز، نارنجي و بنفش به مراتب كمتر است.
در رنگ هاي درجه سوم از شدت كنتراست ته رنگ باز هم بيشتر كاسته خواهد شد.

3 – رنگ هاي سرد و گرم در ايجاد دوري و نزديك چه نقشي دارند؟
پاسخ :
رنگ هاي گرم از نظر ايجاد بعد فضايي، معمولاً نزديك تر احساس مي شوند، در حالي كه رنگ هاي سرد حتي اگر در همان فاصله قرار داشته باشند، عقب تر و در فاصله اي دورتر ديده مي شوند. بدين ترتيب رنگ هاي سرد و گرم در ايجاد دوري و نزديكي نقش مهمي دارند و در نمايش پرسپكتيو جوي به هنرمندان كمك مي كنند.

4 – تصوير جانشين را توضيح دهيد.
پاسخ :
وقتي كه به چيزي نگاه مي كنيم به طور معمول تصوير آن بر روي شبكيه چشم ثبت مي شود. يعني رنگ و درخشش آن روي سلول هاي بينايي تأثير مي گذارد و تصويرش در شبكيه نقش مي بندد. در همين حال چنانچه بلافاصله جهت نگاه تغيير كند يا تصويرديگري در مقابل چشم قرار بگيرد، تأثير تصوير قبلي با تصوير جديد در مي آميزد . اين ويژگي تصوير را تصوير جانشين يا «پس تصوير» مي گويند.

5 – پديده جانشين در مورد رنگ ها به چه صورت است؟
پاسخ :
در مورد رنگ ها پديده تصوير جانشين به صورت رنگ مكمل ديده مي شود. يعني پس از ديدن يك رنگ براي مدت چند ثانيه در صورتي كه به يك سطح سفيد نگاه كنيم مكمل آن رنگ را بر زمينه سفيد احساس مي كنيم.

 

 

فصل يازدهم – هماهنگي رنگ ها (هارموني)

 

هماهنگي رنگ ها (هارموني)

معمولاً اعتقاد عمومي بر اين است كه رنگ هايي كه با يكديگر داراي كنتراست نيستند، رنگ هاي هماهنگي هستند. آن رنگ ها عبارتند از :
الف) رنگ هاي يك خانواده رنگي كه با يكديگر داراي خصوصيات رنگي مشتركي هستند. مثل گام هاي مختلف رنگ قرمز كه با سفيد و يا با سياه و يا با مكمل خود مخلوط شده اند.

ب) رنگ هايي كه به طور كلي از نظر سردبودن يا گرم بودن مشابه هم هستند.

ج) رنگ هايي كه از نظر تيرگي روشني داراي ارزش هاي مشابهي هستند.

د) گاهي نيز علاقه شخصي افراد به بعضي از رنگ ها دليل هماهنگ بودن يا هماهنگ نبودن رنگ هاي يك تركيب محسوب مي شوند.

اين همه اگر چه عقايد عمومي در خصوص هماهنگ بودن رنگ ها را نشان مي دهد، اما واقعيت اين است كه ايجاد هماهنگي به معناي ايجاد تعادل بصري و رابطه متناسب ميان رنگ هاي يك تركيب است، به طوري كه براي چشم از نظر بصري خوشايند و خوشنود كننده باشد.

هنرمندان با استفاده از تجربه و شناخت رنگ ها سعي مي كنند تعادل بصري و هماهنگي ميان رنگ هاي آثار خود ايجاد كنند. رنگ هاي كه اختلاط آن ها با يكديگر نتيجه اي مشابه مخلوط كردن سه رنگ اصلي با هم دارد، يعني ايجاد خاكستري مي كنند، مي توانند ارتباط متعادلي از نظر بصري با هم داشته باشند. اين رنگ ها را روي چرخه ي دوازده رنگي به چهار صورت مي توان نشان داد :
1 – سه رنگي كه در سه گوشي ي يك مثلث متساوي الاضلاع روي چرخه رنگ قرار مي گيرند مثل قرمز، زرد و آبي

2 – سه رنگي كه در سه گوشه يك مثلث متساوي الساقين روي چرخه رنگ قرار بگيرند به عبارت ديگر يك رنگ و دو رنگي كه در دو طرف مكمل آن رنگ قرار گرفته اند، مثل زرد، قرمز بنفش و بنفش آبي

3 – چهار رنگي كه چهارگوشه يك مربع را روي چرخه رنگ تشكيل مي دهند. مثل زرد، قرمز نارنجي، بنفش و سبزآبي

4 – چهار رنگي كه چهارگوشه ي يك مستطيل را روي چرخه رنگ تشكيل مي دهند مثل زرد نارنجي، سبز زرد، قرمز بنفش و بنفش آبي

 

شكل و رنگ

سه شكل اصلي كه پايه و اساس ساير شكل ها را ايجاد مي كنند عبارتند از : مربع، مثلث و دايره
مربع به عنوان نماد ماده محسوب مي شود كه داراي وزن و استحكام است. در نماد شناسي رنگ، شكل مربع با رنگ قرمز كه آن نيز نمادي از ماديت، صراحت و سنگيني است مطابقت مي كند.

مثلث حالتي تهاجمي ، برنده و صريح دارد. مثلث نمادي از تفكر و روشنايي است و به سرعت دگرگون مي شود. رنگي كه از نظر نماد شناسي با خصوصيات مثلث متناسب است و شخصيت آن را به كمال نشان مي دهد، رنگ زرد است.

دايره نمايشگر حركتي نامتناهي و جاودانه است و احساسي از آرامش ايجاد مي كند. اين شكل نشانه اي است از گنبد مينايي آسمان و نمادي است از روان و جنبه هاي روحاني كه عمق تفكر و پايداري را نشان مي دهد. از ميان رنگ ها آبي روشن با ويژگي هاي معنوي دايره متناسب است.

 

 

تأثيرات بصري و رواني رنگ ها

رنگ ها مي توانند نمادها و نشانه هايي متناسب با زندگي، نوع تفكر و اعتقادات جوامع و آدمها باشند. گاهي نيز تعبيرهايي از رنگها صورت مي گيرد كه ريشه در رابطه ما با رنگ هاي موجود در طبيعت دارد و ناشي از تأثيراتي است كه رنگ ها به طور مستقيم و غيرمستقيم به صورت رواني بر ذهن و ضمير ما مي گذارند.

زرد : رنگ زرد در حالت خلوص روشن ترين و درخشان ترين رنگ هاست كه در طبيعت نيز انواع آن ديده مي شود. زرد درخشان نمادي از دانش،فهم انساني، روشنايي معنوي ونورالهي است. رنگ زرد كنار نارنجي به شدت مي درخشد و دركنار قرمز كه قرار مي گيرد به جلال و شكوهش اضافه مي شود. درخشش زرد روي آبي به اوج مي رسد و بر شدت خلوص و عمق رنگ آب مي افزايد.

قرمز: قرمز نهايت برافروختگي و انرژي دروني را ظاهر مي كند. نمادي است كه زندگي، هيجان، قدرت و شورش انقلابي را نشان مي دهد. قرمز رنگي است جذاب كه نشاط جواني و سرزندگي را جلوه گر مي سازد و در عين حال نشان هاي از عشق آتشين و تمايل مفرط به زندگي است.

آبي :
در مقابل شور و التهابي كه از قرمز فوران مي كند، آبي آرام و شكيبا جلوه مي كند. رنگ آبي درون گرا و سرد است اما از نظر معنوي بسيار عميق و احترام برانگيز است. از نيروي اسماني و بيكرانه اي برخوردار است كه مي تواند مخاطبين خود را با تأملي دروني فرا بخواند.

سبز:
سبز رنگ بهار و رويش طبيعت است، سبز رنگ اميد و زندگي دوباره است. اين رنگ كه از تلفيق زرد با آبي به وجود مي آيد، دانش و ايمان معنوي را نشان مي دهد.

نارنجي :
نارنجي رنگ بلوغ، جواني و شادابي است. رنگي سرخوش، وجد آور و پرنشاط است كه تحمل آن به سادگي ميسر نيست. اما در كنار ساير رنگ ها به سرزندگي آنها مي افزايد و انرژي بصري بسياري مي پراكند. حرارت نارنجي در كنار آبي به اوج خود مي رسد و به كنتراست سرد و گرم با كيفيتي انكارناپذير دامن مي زند.

بنفش :
بنفش رنگي مرموز و ابهام برانگيز است كه با تيرگي مبهم خود درمقابل صراحت و روشنايي زرد قرار مي گيرد. بنفش وقتي به ارغوني ميل مي كند هراس انگيز و دهشت آور مي شود و وقتي به آبي ميل مي كند خيال انگيز و اسرار آميز مي شود.

 

سؤالات :
1 – منظور از هارموني رنگ ها چيست؟ توضيح دهيد.

انتخاب و تركيب رنگها در يك اثر تجسمي براساس تجربه هنرمند صورت مي گيرد.
هنرمندان بسته به شيوه و روش كار خود سعي كرده اند در همه سال تعادل بصري و هماهنگي ميان رنگ هاي آثار خود را مورد توجه قرار دهند. اعتقاد عمومي بر اين است كه رنگ هايي كه با هم داراي كنتراست نيستند، رنگ هاي هماهنگي هستند.از نگاهي ديگر رنگ هايي كه با هم داراي كنتراست نيستند، رنگ هاي هماهنگي هستند. از نگاهي ديگر رنگ هايي كه مخلوط شدن يا تركيب كردن آنها با يكديگر نتيجه اي مشابه اختلاط سه رنگ اصلي با يكديگر داشته باشد، يعني ايجاد خاكستري تيره كند، مي توانند در مجاورت با يكديگر تعادل و هماهنگي رنگي به وجود آورند.

 

2 – از نظر نماد شناسي كدام رنگ با خصوصيات مثلث متناسب است؟ توضيح دهيد.

پاسخ :
مثلث شخصيتي تهاجمي، برنده و صريح دارد. مثلث در عين حال نمادي از تفكر و روشنايي است و به سرعت دگروگون مي شود. رنگي كه از نظر نماد شناسي با خصوصيات مثلث متناسب است و شخصيت آن را به كمال نشان مي دهد، رنگ زرد است.

 

3 – شكل هاي متناسب با رنگ هاي درجه دوم كدامند؟

پاسخ :
شكل ذوزنقه براي رنگ نارنجي – شكل سه گوش با اضلاع منحني براي رنگ سبز- شكلي مشابه بيضي براي رنگ بنفش

 

4 – درباره تأثيرات بصري و رواني رنگ نارنجي توضيح دهيد.

پاسخ :
نارنجي رنگ بلوغ، جواني و شادابي است. رنگي سرخوش ، وجد آور و پرنشاط است كه تحمل آن به سادگي ميسر نيست. اما در كنار ساير رنگ ها به سرزندگي آنها مي افزايد و انرژي بصري بسياري مي پراكند. وقتي نارنجي با سفيد مخلوط مي شود به شدت از انرژ يآن كاسته مي گردد و در اختلاط با سياه خاموش اما عميق مي شود. حرارت نارنجي در كنار آبي به اوج خود مي رسد و به كنتراست سرد و گرم با كيفيتي انكار ناپذير دامي مي زند. نارنجي در اختلاط با آبي خاكستري هاي زيبا و گرمي را به وجود مي آورد.

 

 

 

 

 

 

 

كنتراست رنگ

وقتي از كنتراست رنگ ها صحبت مي شود. منظور وجود روابط و تأثيراتي است كه از هم تمايز ميان رنگ ها و هم تأثيرات متقابل ميان آن ها را از نظر بصري مورد بررسي و مقايسه قرار مي دهد. به اين ترتيب وجود كنتراست ميان رنگ ها صرفاً به معناي تضاد ميان آن ها نيست. بلكه بررسي روابط و مقايسه ميان آنهاست. مشهورترين نظريه در خصوص كنتراست رنگ مربوط به وجود هفت كنتراست رنگ است كه در زير به شرح هر يك از آنها مي پردازيم.  

 

  1 – كنتراست ته رنگ

براي رسيدن به اين كنتراست كافي است كه از رنگ هاي خالص استفاده كنيم. وقتي گفته مي شود رنگ هاي خالص ، منظور فقط سه رنگ اصلي نيست بلكه همه رنگ هاي چرخه ي رنگ را مي توان به عنوان رنگ خالص استفاده كرد.
شديدترين كنتراست ته رنگ ميان سه رنگ اصلي قرمز، زرد و آبي كه هيچ وجه مشتركي از لحاظ رنگين بودن با هم ندارند به وجود مي آيد. بر همين اساس كنتراست ته رنگ در ميان رنگ هاي درجه دوم يعني سبز، نارنجي و بنفش كه رنگ هاي تركيبي هستند به مراتب كمتر است. در رنگ هاي درجه سوم بازار كنتراست رنگ كاسته خواهد شد.  

 

همچنين رنگ هاي وقتي با سياه و سفيد مخلوط شوند از ميزان كنتراست ته رنگ آنها كاسته مي شود.
استفاده از سياه و سفيد در كنار رنگ هاي خالص مي تواند به ايجاد كنتراست ته رنگ و شدت بخشيدن به تأثيرات رنگ هاي تيره يا روشن كمك كند.  

 

  2 – كنتراست تيرگي – روشني رنگ

تأثيراتي كه كنتراست تيرگي – روشني رنگ روي روابط ميان رنگ ها و روي مخاطبين يك اثر هنري مي گذارد ، پس از كنتراست ته رنگ از اهميتي ويژه برخوردار است.
ميزان تيرگي هر رنگ را مي توان به طور مناسب با يك درجه از خاكستري بي نام (خاكستري حاصل از تركيب سياه و سفيد) نشان داد. از اين طريق مي توان به راحتي رنگ ها را از لحاظ تيرگي و روشني با هم مقايسه كرد.  

 

 

  3 – كنتراست رنگ هاي سرد و گرم

 

معمولاً احساس سردي و گرمي رنگ ها مربوط به دريافت و تجربه ما از عناصر موجود در طبيعت است. برخي از رنگ ها مثل قرمز، زرد و رنگ هاي مربوط به آن ها را عموماً گرم احساس مي كنيم و رنگ هايي مثل سبز، آبي و تركيب هاي مربوط به آنها را معمولاً سرد و خنك احساس مي كنيم. در ميان رنگ ها مي توان قرمز ، نارنجي را به عنوان پرحرارت ترين رنگ و سبزآبي را سردترين رنگ احساس كرد. اما براي سردي و گرمي رنگ ها هيچ حد و مرزي نمي توان قايل شد، بلكه سرد يا گرم كردن آنها بستگي به رنگ هاي هم جوار و حس دروني مخاطب دارد. در هر حال براساس دايره رنگ با يك خط قطري كه از سبززرد به قرمز بنفش امتداد مي يابد مي توان يك حد تقريبي را ميان رنگ هاي گرم در سمت راست دايره و رنگ هاي سرد در سمت چپ دايره تصور كرد.  

 

  4 – كنتراست رنگ هاي مكمل

وقتي دو رنگ مكمل در كنار هم قرار مي گيرند تأثيرگذاري آنها به روي هم طوري است كه يكديگر را از نظر درخشش و قدرت فام به شديدترين مرتبه ارتقا مي دهند. همان طور كه قبلاً گفته شد دو رنگ مكمل در چرخه دوازده رنگي به صورت قطره ي روبروي هم قرار مي گيرند مانند زرد و بنفش ، قرمز و سبز، نارنجي و آبي.
وجود رنگ هاي مكمل در يك تركيب بصري مي تواند درايجاد رابطه هماهنگ ميان رنگ ها نقش مهمي داشته باشد و ا حساسي از كمال رنگ و درك نو را به وجود بياورد.  

 

  5 – كنتراست همزمان

 

كنتراست همزان ناشي از تأثير عمومي رنگ ها به روي احساس بينايي است و با رابطه ميان رنگ هاي مكمل ايجاد مي شود. وقتي كه با يك رنگ را مي بينيم ، چشم و ذهن ما به طور همزمان مكمل آن رنگ را پديده مي آورند. البته اين رنگ به صورت ذهني به وجود مي آيد و ملموس نيست بلكه فقط احساس مي شود.
وقتي از خاكستري ها در تركيب رنگي استفاده مي شود، كنتراست همزمان به نحو مؤثرتري احساس مي شود. كنتراست همزمان نه تنها در ميان يك خاكستري و يك رنگ خالص به وجود مي آيد. بلكه در ميان دو رنگ كه به طور كامل مكمل يكديگر نيستند نيز اتفاق مي افتد.  

 

 

تصوير جانشين

تصوير جانشين يا پديده پس تصوير موضوعي است كه گاهي ممكن است با مبحث كنتراست همزمان اشتباه شود. وقتي به چيزي نگاه مي كنيم به طور معمول تصوير آن به روي شبكيه چشم ثبت مي شود. يعني رنگ و درخشش آن روي سلول هاي بينايي اثر مي گذارد و تصويرش در شبكيه نقش مي بندد. در همين حال چنانچه بلافاصله جهت نگاه تغيير كند يا تصوير ديگري در مقابل چشم قرار گيرد ، تأثير تصوير قبلي با تصوير جديد در مي آميزد. اين ويژگي را تصوير جانشين يا پس تصوير ي گويند.
در مورد رنگ ها پديده تصوير جانشين به صورت رنگ مكمل ديده مي شود. يعني پس از ديدن يك رنگ براي مدت چند ثانيه در صورتي كه به يك سطح سفيد نگاه كنيم، مكمل آن رنگ را بر زمينه سفيد احساس مي كنيم.  

 

  6 – كنتراست كيفيت

 

در اين جا منظور از كيفيت، حالت خلوص و اشباع رنگ است. وقتي كه يك رنگ خالص در كنار رنگ هاي ناخالص كه با سياه، سفيد و يا مكمل خود مخلوط شده اند قرار مي گيرد ، كنتراست كيفيت رنگ ايجاد مي شود.  

 

  7 – كنتراست كميت ( وسعت سطح)

كنتراست كميت مربوط به رابطه متقابل دو يا چند سطح رنگين از نظر وسعت است. در اين كنتراست رابطه ي بزرگي و كوچكي سطوح رنگين نقش اصلي را بازي مي كند. زيرا نسبت بزرگي سطح رنگ ها با يكديگر مي تواند در ايجاد رابطه هماهنگ ميان آنها مؤثر باشد. در ايجاد كنتراست كميت دو عامل نقش اساسي دارند.
1 – ميزان درخشش و خلوص رنگ
2 – ميزان بزرگي سطح يا لكه رنگي  

  
كنتراست هاي هفت گانه

1. كنتراست ته رنگ
2. كنتراست تيرگي – روشني رنگ
3. كنتراست رنگ هاي سرد و گرم
4. كنتراست رنگ هاي مكمل
5. كنتراست هم زماني رنگ ها
6. كنتراست كيفيت رنگ
7. كنتراست كميت يا وسعت سطوح رنگ ها

ساده ترين كنتراست

كنتراست ته رنگ از ساده ترين كنتراست هاي هفت گانه رنگ است. براي رسيدن به اين نوع كنتراست كافي است كه از رنگ هاي خالص استفاده كنيم. شديدترين كنتراست ته رنگ ميان سه رنگ اصلي قرمز، زرد و آبي به وجود مي آيد. كنتراست ته رنگ در ميان

رنگ هاي درجه دوم يعني سبز، نارنجي و بنفش به مراتب كمتر است.
در رنگ هاي درجه سوم از شدت كنتراست ته رنگ باز هم بيشتر كاسته خواهد شد.

رنگ هاي سرد و گرم در ايجاد دوري و نزديك چه نقشي دارند
رنگ هاي گرم از نظر ايجاد بعد فضايي، معمولاً نزديك تر احساس مي شوند، در حالي كه رنگ هاي سرد حتي اگر در همان فاصله قرار داشته باشند، عقب تر و در فاصله اي دورتر ديده مي شوند. بدين ترتيب رنگ هاي سرد و گرم در ايجاد دوري و نزديكي نقش مهمي دارند و در نمايش پرسپكتيو جوي به هنرمندان كمك مي كنند.

 تصوير جانشين

وقتي كه به چيزي نگاه مي كنيم به طور معمول تصوير آن بر روي شبكيه چشم ثبت مي شود. يعني رنگ و درخشش آن روي سلول هاي بينايي تأثير مي گذارد و تصويرش در شبكيه نقش مي بندد. در همين حال چنانچه بلافاصله جهت نگاه تغيير كند يا تصويرديگري در مقابل چشم قرار بگيرد، تأثير تصوير قبلي با تصوير جديد در مي آميزد . اين ويژگي تصوير را تصوير جانشين يا «پس تصوير» مي گويند.

پديده جانشين در مورد رنگ ها به چه صورت است

در مورد رنگ ها پديده تصوير جانشين به صورت رنگ مكمل ديده مي شود. يعني پس از ديدن يك رنگ براي مدت چند ثانيه در صورتي كه به يك سطح سفيد نگاه كنيم مكمل آن رنگ را بر زمينه سفيد احساس مي كنيم.  

می دانیم رنگ مایه یا تونالیته در ارتباط با محیط از اهمیت خاصی برخوردار است .


می دانیم رنگ مایه یا تونالیته در ارتباط با محیط از اهمیت خاصی برخوردار است . در نتیحه هنگام بوجود آمدن کنتراست نیز این عامل نقش مهم تری از رنگ ایفا می کند از سه جنبه ای که برای رنگ قایل شدیم ( جنبه رنگی , میزان اشباه , درخشندگی ) آنکه به جنبه سایه روشن یا رنگ مایه نزدیکتر است یعنی میزان اشباع آن از همه مهمتر است . یوهانس ایتن نظریه خود را درباره رنگها بر مبنای ساختهای موجود در آنها قرار داده است و کنتراستهای مختلفی را در این زمینه مطرح می کند که مقدم بر همه آنها کنتراست رنگمایه است . شاید قبل از این نوع کنتراست مهمترین کنتراست رنگی کنتراست سرد و گرم باشد که در ان رنگها را به دو گروه گرم یعنی زرد و قرمز وسرد یعنی ابی و سبز تقسیم می کند کیفیت دور شونده و عمق داررنگ سبز- آبی باعث شده است که از انها برای نشان دادن ساختهای دور استفاده کنند در حالی که کیفیت قوی تر قرمز- زرد را به هنگام بیان انبساط مورد استفاده قرار می دهند. از این کیفیات در تجسم بخشیدن به فضا استفاده های شایانی می شود زیرا از طریق گرمای رنگ تقریبا" مقدار مسافت را می توان حدس زد . ایتن کنتراستهای رنگی دیگری نیز مطرح ساخته است که از آن جمله اند کنتراست مکملها و کنتراست همزمان.

کنتراست مکمل ها تعدال یافتن نسبی رنگهای سرد و گرم است . بر طبق نظریه رنگ مونسل در گردونه رنگ رنگ های مکمل در مقابل یکدیگر قرار می گیرند رنچهای مکمل بصورت جامد یا ذره ای دو خصوصیت دارند : اول انکه هنگام مخلوط شدن تولید نوع میانه خاکستری می کنند دوم آنکه اگر در مجاورت یکدیگر قرار گیرند خصوصیت رنگی یکدیگر را با شدت بسیار زیادی نمودار می کنند .

این دو در نظریه مونسل به نام کنتراست همزمان خوانده می شود.

 

دایره رنگ
در بخشی از این دوره به دايره رنگ مي
پردازیم. بر اساس کشف نيوتن وقتي نور سفيد را از ميان يك منشور شفاف بگذرد، تجزيه شده و طيف پيوستهاي از انواع نورها به ترتيبي خاص و ثابت پشت سرهم ظاهر ميشود. از اتصال ابتدا و انتهای اين نوار، طیف رنگي دايرهاي ساخته شد. به اين شكل ميتوان هر رنگ را با يك درجة مثلثاتي نشان داد. اگر يك رنگ اوليه (primary) را روي محيط دایره رنگ در نظر بگيريم، يعني يك نقطه از محيط آن را انتخاب كنيم و از آن به مركز دايره وصل كرده و ادامه دهيم تا در نقطه مقابل محيط دايره را قطع كند، رنگ آن نقطه، رنگ مكمل (Complement) رنگ اوليه انتخابي ما خواهد بود. از لحاظ نظري هر يك از رنگهاي اوليه مجاور را كه دو به دو با هم مخلوط كنيد يك رنگ ثانويه حاصل ميشود كه بين آن دو رنگ قرار گرفته است. به اين لحاظ هم دستگاه CMYK و RGB همديگر را تكميل ميكنند. يعني رنگهاي اوليه دستگاه رنگ CMYK رنگهاي ثانويه دستگاه رنگ RGB است و رنگهاي اوليه دستگاه رنگ RGB همان رنگهاي ثانويه دستگاه رنگ CMYK
است.
هارمونی رنگ
هارمونی یا هماهنگی به معنای "چیدمان مطبوع اجزاء یک کل"  است و وجود آن در تمام مظاهر زندگی از موسیقی، شعر و رنگ جلوه می
کند. از نظر دیداری، هماهنگی، در چیزی است که موجب لذت چشم میشود. این هماهنگی بیننده را مجذوب کرده و احساس نظم و تعادل را در او ایجاد می
کند.
برای مشاهده تعالی هارمونی و هماهنگی کافی است به هارمونی رنگ
ها در طبیعت دقت کنید.

هارمونی بر اساس هم جواری رنگ
ها
رنگ
های همجوار (پیوسته) یا Analogous Colors، به هر دسته سه تایی از رنگهایی گفته میشود که در دایره رنگ کنار یکدیگر قرار گرفتهاند. مانند زرد سبز، زرد و زرد نارنجی. معمولا در چنین ترکیب
هایی، یک رنگ از نظر مقدار، بر دو رنگ دیگر برتری دارد.
هارمونی بر اساس رنگ
های مکمل
رنگ
های مکمل آنهایی هستند که در دایره رنگ، درست در مقابل یکدیگر قرارگرفتهاند. مانند قرمز و سبز، بنفش و زرد، نارنجی و آبی. همان طور که در تصویر مشاهده میکنید، درجات مختلف زرد و سبز در برگها، هماهنگی زیبایی با رنگهای قرمز و بنفش گل، ایجاد کردهاند. رنگهای مکمل بالاترین درجه تباین و ثبات را به وجود می
آورند.

کنتراست (تضاد) رنگها
 وقتي از کنتراست رنگ
ها صحبت ميشود، منظور وجود روابط و تاثيراتي است که هم تمايز ميان رنگها و هم تاثيرات متقابل ميان آنها را از نظر بصري مورد توجه و مقايسه قرار ميدهد. به اين ترتيب وجود کنتراست ميان رنگ
ها صرفاً به معناي وجود تضاد ميان آنها نيست. بلکه بررسي  روابط و مقايسه ميان آنهاست.


 

مشهورترين نظريهها در خصوص کنتراست رنگها مربوط به وجود هفت کنتراست رنگی است که عبارتند از:
1- کنتراست مایه رنگ
2- کنتراست تيرگي–روشني رنگ
3- کنتراست رنگ های سرد و گرم
4- کنتراست رنگ هاي مکمل
5- کنتراست همزماني رنگ
ها
6- کنتراست کيفيت رنگ
7- کنتراست کميت يا وسعت سطوح رنگ
ها.